Cộng đồng hãy cùng chung tay chấm dứt bệnh lao

Thứ tư 25/03/2020 16:00

Hiện nay, bệnh lao vẫn là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 2 trong các bệnh nhiễm trùng, với khoảng 10 triệu bệnh nhân lao mới hằng năm và gần 1,5 triệu người tử vong do lao trên toàn cầu.

PGS. TS. Nguyễn Viết Nhung, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Chủ nhiệm Chương trình Chống lao Quốc gia chăm sóc bệnh nhân lao. Ảnh: Thùy Chi

Nhân Ngày Thế giới phòng chống lao 24/3, phóng viên Trang tin Tiếng Chuông  đã có cuộc phỏng vấn PGS. TS. Nguyễn Viết Nhung, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Chủ nhiệm Chương trình Chống lao Quốc gia về tình hình phòng, chống lao hiện nay và những nhiệm vụ đặt ra trong thời gian tới để hoàn thành mục tiêu cơ bản Việt Nam đã đặt ra là chấm dứt bệnh lao vào năm 2030.

Xin ông cho biết, diễn biến về tình hình dịch bệnh lao hiện nay?

PGS. TS. Nguyễn Viết Nhung: Theo tổ chức Y tế Thế giới, Việt Nam là quốc gia thứ 11 trong số 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao, lao kháng thuốc cao trên thế giới. Ước tính mỗi năm, Việt Nam có khoảng 174.000 bệnh nhân lao và 13.000 người tử vong vì căn bệnh này. Nếu không được chữa trị, hằng năm mỗi người mắc lao sẽ lây nhiễm cho trung bình từ 10-15 người khác.

Dịch tễ bệnh lao nước ta thời gian qua có chuyển biến tốt nhưng mức độ giảm còn chậm, đạt trung bình 3,8%/năm, trong khi yêu cầu đặt ra cho giai đoạn 2017-2025 là 9%/năm; giai đoạn 2025-2030 là 15%/năm.

Tình hình dịch tễ lao giảm chậm một phần là do lao phổi kháng đa thuốc chưa được kiểm soát tốt. Mặt khác, sự thiếu hụt về nhân lực làm công tác chống lao; thói quen tự chữa bệnh không cần thầy thuốc; ý thức chủ động phòng, chống và điều trị bệnh của người dân, sự quan tâm, vào cuộc của cộng đồng còn thấp… là những nguyên nhân khiến số người mắc lao ở Việt Nam vẫn còn cao.

Tuy nhiên, điều đáng mừng là tỷ lệ khỏi bệnh được duy trì ở mức cao, trên 90% với bệnh nhân lao mới, 75% với bệnh nhân lao đa kháng thuốc sử dụng phác đồ dài hạn và 80% với bệnh nhân lao đa kháng thuốc sử dụng phác đồ ngắn hạn, tỷ lệ điều trị thành công bệnh nhân lao mới trên thế giới là 85%, con số này ở bệnh nhân kháng đa thuốc là 56%.

Ông có thể cho biết những thách thức lớn nhất trong công tác phòng chống lao hiện nay?

PGS. TS. Nguyễn Viết Nhung: Thách thức lớn nhất trong công tác phòng, chống lao hiện nay là chúng ta chưa phát hiện được hết những trường hợp mắc lao đúng và kịp thời. Sau khi chương trình Chống lao Quốc gia triển khai điều tra tỷ lệ mắc lao toàn quốc với kỹ thuật chẩn đoán có độ nhạy và độ đặc hiệu cao Genexpert, ước tính mỗi năm có thêm 174.000 người mắc lao. Tuy nhiên, hiện nay, hằng năm, chương trình mới chỉ phát hiện được 105.000 người.

Dự kiến, có khoảng 20.000 người được phát hiện trong khu vực tư nhân hoặc những cơ sở y tế đa khoa nhưng chưa được đăng ký điều trị theo Chương trình hoặc chưa được báo cáo. Như vậy, còn khoảng 50.000 người trong cộng đồng chưa được phát hiện kịp thời. Vì không phát hiện kịp thời, phát hiện còn thiếu, còn nhiều nguồn lây trong cộng đồng dẫn đến tình trạng bênh lao đã tồn tại hơn 140 năm. Vì vậy, nếu giải quyết được thách thức lớn nhất là phát hiện kịp thời tất cả các trường hợp mắc lao, điều trị khỏi, nguồn lây sẽ dần dần bớt đi, bệnh lao sẽ bị tiêu diệt đúng như mục tiêu đã đề ra là: cơ bản chấm dứt bệnh lao vào năm 2030.

Chương trình Chống lao Quốc gia hiện đang có những hỗ trợ gì cho bệnh nhân lao, thưa ông?

PGS. TS. Nguyễn Viết Nhung: Tất cả người dân nếu nghi ngờ hoặc thấy có triệu chứng mắc lao hãy để bác sĩ chẩn đoán cho mình. Nếu người dân chưa có thẻ bảo hiểm y tế, sẽ được hỗ trợ mua thẻ Bảo hiểm Y tế từ Quỹ Hỗ trợ người bệnh chiến thắng bệnh lao (PASTB). Nếu người bệnh cần nằm viện, Quỹ cũng đồng chi trả với Bảo hiểm y tế trong suốt thời gian người bệnh điều trị.

Hiện Quỹ PASTB đã hỗ trợ cho gần 2.000 người trong vòng 2 năm qua (Quỹ được triển khai từ tháng 5/2018). Dự đoán trong vòng 2 năm tới sẽ có khoảng 2.500 người được hưởng lợi từ quỹ này. Thời gian tới, cần phổ biến, truyền thông thông tin đến cộng đồng một cách tiện lợi và tốt nhất để người dân trong mỗi gia đình hiểu được lao là cần điều trị, cần được phát hiện.

Xin ông cho biết Chương trình Chống lao quốc gia sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào để hoàn thành mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030 trong thời gian tới?

PGS. TS. Nguyễn Viết Nhung: Nhiệm vụ trọng tâm đi vào 2 mục chính về mặt bệnh học. Thứ nhất là làm thế nào phát hiện được nhiều, sớm nhất tất cả các thể lao để điều trị  khỏi, làm hết nguồn lây. Thứ hai là phải hành động sớm hơn; tức là, chữa sớm cho những trường hợp lao tiềm ẩn (những trường hợp nhiễm lao nhưng chưa tiến triển thành bệnh lao), nhất là với những người có nguy cơ trở thành bệnh lao.

Chương trình Chống lao Quốc gia đã đề ra chiến lược căn cơ, chuẩn bị trình lên Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chương trình Hành động quốc gia chấm dứt bệnh lao đến năm 2030”. Chương trình gồm: 1 cam kết, 2 đột phá, 3 vận động.

Cụ thể, một cam kết là cam kết chấm dứt bệnh lao từ Chính phủ, các hệ thống chính trị cho đến các cấp chính quyền, Bộ Y tế và của nhân dân. Hai đột phá là: đột phá về công nghệ và đột phá về tiếp cận. Đột phá về công nghệ là sự thay đổi những kỹ thuật, phương tiện chẩn đoán mới có độ nhạy cao, như: kỹ thuật xét nghiệm Genexpert thay thế hoàn toàn cho soi kính hiển vi; đồng thời có thêm những thuốc mới, phác đồ điều trị mới...

Đột phá về tiếp cận là làm sao để dịch vụ được đem đến cho mọi người. Chương trình Chống lao Quốc gia hiện đang áp dụng chiến lược 2X (X- quang để sàng lọc và Xpert để khẳng định bị lao). Chương trình có 29 xe Xquang di động (27 xe được quốc tế hỗ trợ; 2 xe của Bệnh viện phổi Trung ương) chạy khắp cả nước để chụp X-quang, sàng lọc nhanh nhất những trường hợp mắc lao với độ nhậy hơn 90%. Chương trình cũng có hơn 200 máy xét nghiệm Xpert trải dài trên khắp cả nước. Chiến lược 2X sẽ giúp phát hiện chủ động những nhóm người có nguy cơ mắc lao dù chưa có triệu chứng; chẩn đoán được nhiều nhất số người bị lao ở cộng đồng.

Ba vận động là vận động cộng đồng, tổ chức, quốc tế. Theo đó, cần vận động cộng đồng, các cấp chính quyền, đoàn thể từ Trung ương đến địa phương quan tâm đến việc phòng chống bệnh lao như Covid-19. Nếu toàn thể hệ thống chính trị, các đoàn thể cùng vào cuộc, nhất định sẽ thành công.

Ngoài ra, việc vận động quốc tế cũng rất quan trọng. Hiện Chương trình Chống lao Quốc gia tiếp nhận 30% kinh phí để vận hành từ Chính phủ còn 70% là từ quốc tế hỗ trợ; cần tiếp tục vận động được nguồn lực quốc tế mạnh nhất có thể, từ đó vận hành một chương trình chống lao bền vững về nguồn nhân lực, cơ chế, tiếp cận và hệ thống tổ chức.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Thùy Chi